Ekcem je zajednički naziv za grupu upalnih stanja kože koja se manifestuju suvoćom, crvenilom, svrabom i pojavom mehurića, krasti ili zadebljanja kože. Najčešći oblik je atopijski dermatitis, ali postoje i druge forme poput kontaktnog, dishidrotičnog i seboreičnog ekcema. Ekcemi su hronična oboljenja sa periodima pogoršanja i smirivanja i mogu značajno uticati na kvalitet života pacijenta.
Tipovi ekcema
- Atopijski dermatitis (AD) – nasledni oblik, često počinje u detinjstvu
- Kontaktni dermatitis – alergijski i iritativni
- Dishidrotični ekcem – mali, svrabni mehurići na dlanovima i stopalima
- Numularni ekcem – okrugli plakovi, često na nogama
- Seboreični ekcem – lice, teme glave, iza ušiju
- Stazni dermatitis – kod osoba sa venskom insuficijencijom
Simptomi ekcema
- Intenzivan svrab
- Suva, ispucala koža
- Crvenilo i zapaljenje
- Mehurići koji pucaju i stvaraju kraste
- Zadebljanje kože (lihenifikacija)
- Sekundarne infekcije (Staphylococcus aureus)
Uzroci i faktori rizika
- Genetska predispozicija
- Defekt kožne barijere
- Iritansi (hemikalije, deterdženti)
- Alergeni (metali, lateks, bilje)
- Stres
- Suva klima i hladno vreme
- Neodgovarajuća kozmetika
Studija iz 2022. u časopisu Nature Reviews Dermatology potvrđuje da osobe sa atopijskom predispozicijom imaju genetske mutacije koje smanjuju ekspresiju filagrina, proteina neophodnog za očuvanje kožne barijere.
Brown SJ. et al., “Genetic basis of atopic eczema”, Nat Rev Dermatol, 2022.
Dijagnoza: dermatološki pregled je ključan
- Epikutani testovi – za alergijski kontaktni dermatitis
- Mikrobiološke analize – u slučaju sekundarne infekcije
- Biopsija kože – kod atipičnih ili rezistentnih formi
Modaliteti lečenja
Lečenje je uvek individualno i zavisi od tipa i težine ekcema, a terapiju propisuje dermatolog; navedene informacije predstavljaju opšte smernice i ne treba ih koristiti kao preporuke za samostalno lečenje.
1. Topikalna terapija
- Kortikosteroidi – prve linije u terapiji akutnih ekcema
- Kalcineurinski inhibitori (takrolimus, pimekrolimus) – za lice, pregibe, decu i kao terapija održavanja
- Emolijensi – osnov svake terapije
- Antiseptici ili antibiotici – kod sekundarne infekcije
- Barijerne kreme – zaštita kod kontaktnog dermatitisa
- Krizaborol
- Ruksolitinib – JAK inhibitor
2. Sistemska terapija
- Kortikosteroidi (oralno) – kratko i ciljano, kod težih pogoršanja
- Fototerapija
- Ciklosporin
- Metotreksat, azatioprin
- Biološka terapija (dupilumab, tralokinumab, nemolizumab, abrocitinib, baricitinib, upadacitinib)
- Lečenje komplikacija: antibiotici, aciklovir, antimikotici
3. Adjuvantne mere
- Izbegavanje iritansa i alergena
- Pravilna nega kože
- Hipoalergenska garderoba i kozmetika
- Tehnike opuštanja
Može li se ekcem izlečiti?
Ekcemi se ne mogu uvek trajno izlečiti, ali se mogu kontrolisati uz dermatološko vođenje i adekvatnu terapiju.
Zaključak
Ekcemi zahtevaju medicinski pristup, dugoročno praćenje i individualizovanu negu.
