Dermoskopija (ili dermatoskopija) je neinvazivna dijagnostička metoda koja omogućava detaljan pregled kožnih promena pomoću dermoskopa – specijalnog uređaja sa uvećanjem i polarizovanim svetlom. Ova tehnika dermatologu omogućava da vidi strukture ispod površine kože i razlikuje benigne od sumnjivih promena, često pre nego što su vidljive golim okom.
Zašto je dermoskopija važna?
Rani melanom može izgledati kao sasvim običan mladež. Bez dermoskopa, rizik od kasnog postavljanja dijagnoze značajno je veći. Dermoskopija povećava tačnost dijagnoze do 35% u odnosu na pregled golim okom i povećava osetljivost otkrivanja melanoma na 89–96%. Klinički pregled bez dermoskopa retko prelazi 70% osetljivosti. Izvor: Dinnes J. et al., “Dermoscopy for the diagnosis of melanoma in adults”, Br J Dermatol, 2022.
Kada se preporučuje dermoskopija?
- Praćenje mladeža (posebno kod osoba sa velikim brojem nevusa)
- Sumnja na melanom ili druge nemalanomske karcinome kože (bazocelularni, skvamocelularni, Merkelov karcinom)
- Atipične kožne promene koje rastu, menjaju boju ili oblik
- Porodična istorija melanoma
- Redovni pregledi kod pacijenata sa prethodnim rakom kože
- Praćenje promena u ožiljcima i regijama koje su prethodno tretirane (laser, krioterapija, zračenje itd.).
Kako izgleda dermoskopski pregled?
Pregled je brz, bezbolan i traje od 10 do 30 minuta, u zavisnosti od broja promena. Dermoskop može biti ručni ili digitalni, gde se slike kožnih lezija snimaju i upoređuju tokom vremena – tzv. digitalna dermoskopija.
Tok pregleda:
- Vizuelna inspekcija kože
- Pregled svake promene dermoskopom
- Snimanje i arhiviranje sumnjivih lezija
- Donošenje odluke: praćenje ili uklanjanje
Primer iz prakse
Pacijent (34 godine) dolazi zbog mladeža na leđima. Na prvi pogled – klasičan nevus. Dermoskopski: asimetrija, nepravilna pigmentacija, „blue-white veil“. Nakon uklanjanja, histopatologija potvrđuje rani melanom in situ. Zahvaljujući dermoskopiji – otkriven na vreme.
Dermoskopija nije samo za melanom
- Bazocelularni karcinom (BCC) – najčešći oblik raka kože
- Skvamocelularni karcinom (SCC)
- Merkelov karcinom kože – najagresivniji karcinom kože
- Aktinične keratoze – premaligne promene izazvane suncem
- Seboroične keratoze i hemangiomi – benigne promene
- Bradavice, dermatofibromi, lentiga, angiomi
- Promene na vlasištu i noktima – trihološke i onihološke bolesti
Koliko često se preporučuje dermoskopija?
- Osobe bez faktora rizika: jednom godišnje
- Osobe sa rizičnim faktorima: na 6 meseci ili češće
- Pacijenti sa prethodnim melanomom: prema proceni dermatologa
Prema Evropskim vodičima za prevenciju melanoma (2023.), dermoskopija je prva linija pregleda kod svake pigmentne promene. Preporučuje se posebno kod osoba svetlog fototipa i onih sa istorijom intenzivnog sunčanja. Izvor: Stratigos AJ et al., Eur J Cancer, 2023.
Dermoskopija je osnovno oruđe u ranoj dijagnozi melanoma i drugih tumora kože. Brza, bezbolna i neinvazivna metoda koja omogućava pravovremeno otkrivanje opasnih promena.
